Borsa Üzerine

ABD mortgage piyasalarında başlayan Olmayanla alma,olabilecekle satma döneminin patlaması gerek ülkemizde gerekse dünyanın heryerinde bizleri,zenginleri,fakirleri herkesi etkileyecek gibi.Bu çerçevede ülkemiz 1994-2001 yıllarından sonra 2008 yılındada 7 yılda bir kriz görme geleneğini kaybetmemişe benziyor.

Yazımda ekonomimizin iç dinamiklerini sorgulayarak gelecek günlerde bizi iş dünyasında borsada nelerin beklediğine ışık tutmaya çalışacağız.

Öncelike TUİK'in açıkladığı çeyreksel büyüme oranlarına bakarsak,grafikten de görüleceği gibi son 26 aydır yaşanan büyüme serüvenimiz ekonominin gittikçe daralmasıyla eksiye dönebileceğini açıkça göstermeye başladı.Son yapılan açıklamalarla Merkez Bankası büyümenin yıl sonunda %4 yerine %1,50 seviyesine düşebileceğini açıklamışlardır.Son çeyrekte yaşanan kapasite daralmaları işten çıkarmalar,ücretsiz izinler,ihracat düşüşleri

işlerin kötüye gittiğini açıkça gösteriyor.Benim yılsonu büyüme tahminim -%0,5-0 arasında

Grafikte İMKB100'ün dolar bazlı grafiğinin Kapasite Kullanma oranı ile karşılaştırılmasını gösteriyor.1994 yılında %65'e düşen KKO İMKB'yi 4,50'a sürüklerken 2001'de %68,5'a düşen KKO İMKB'yi 5 dolar seviyesine kadar düşürmüştür.Son durumumuza bakarsak
Kasım ayında KKO oranı %72,9 olurken İMKB 16,38 dolar olmuştur.Bu da Hem Kapasite Kullanımında hemde İMKB'de düşüş olasılığını güçlendirmektedir.İşsizlik oranlarıyla incelersek işsizlik oranı son verilerle %10,3 seviyesinden gerçekleşmiştir.Bu TUİK'in yıl sonu %9,60 beklentisinin oldukça üzerindedir.

Haberlerde pek iç açıcı görünmüyor

Viking Kâğıt, kadrolu personel sayısının son bilanço tarihine göre yüzde 10 azaldığını bildirdi. Dokuz aylık bilanço dipnotlarına göre Viking Kâğıt'ın toplam 323 çalışanı bulunuyor. Şirket böylece son bilanço tarihinin ardından 32 kişi ile yollarını ayırmış oldu.
Viking Kağıt eleman çıkardı: 32 kişi ile yollarını ayırmış oldu
Aksu İplik :31 Aralık 2008 tarihi itibariyle ile Aksu İplik üretimi durduruyor tamamen durdurulmasına karar verildiği kaydedildi.
Çimsa üretime ara verdi: Çimsa Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş, Eskişehir fabrikasında ikinci üretim hattında 2 Ocak 2009 tarihine kadar üretime ara verdiğini duyurdu.
Adana’da 2 fabrika daha kapandıAdana Hacı Sabancı Organize Bölgesi’nde 2 tekstil fabrikasının kapandığı, bölgedeki 50’ye yakın işletmenin de çalışanlarına biriken yıllık izinlerini kullandırmaya başladığı bildirildi.
Bursa’da 20-25 bin kişi işten çıkartıldı.
Bursa'da Zorlu Holding kuruluşu olan fabrikalarda "mavi yakalı" değil en az 100kişi civarında "beyaz yakalı" personelin işine son verildi.
TÜRK-İş 8'inci Bölge Temsilcisi Mehmet Kanca, Bursa’da 10 ayda 38 bin 20 kişinin işten çıkarıldığını
Vestel 710 beyaz yakalı çalışanının işine son verdi.
Kayseri’de istihdamda 16 bin kişilik daralma oldu.
Trakya’da tekstil sektörü ağırlıklı olmak üzere son bir yıl içinde istihdamda 40 bin kişilik daralma oldu
İnşaat sektörü de perişan durumdaTürk Müteahhitleri Birliği Başkanı Erdal Eren, inşaat sektöründe ciddi bir duraklama olduğunu hepimiz takip ediyoruz.
Suzuki 1200 kişiyi işten çıkarıyor
İstanbulun en önemli tekstil firmalarından KEY de üretimi durdurdu.
122 gemi siparişi iptal, iş kaybı büyük
Akbank, 1.000'e yakın çalışanını işten çıkadı
Philips'in Gebze'de bulunan armatür montaj fabrikasının 31 Aralık itibariyle kapatılacağı açıklandı.
çbs boya , gelecek aylardaki üretim hacmi öngörülerini gözönündebulundurarak, üretim kadrosundan 9 kişiyi işten çıkarma zorunluluğu doğduğunu açıkladı.
MAKO bir ayda 250 kişi çıkarttı.
Bünyesinde Kanal 7, Ülke TV, haber7, cafesiyaset, İstanbul FM gibi televizyon, radyo ve haber sitelerini barındıran Yeni Dünya İletişim A.Ş, küçülme gerekçesiyle 45 çalışanı işten çıkardı.
Bir Türk devi daha battı, 1800 kişi işsiz kaldı!!Dünya markası ‘Elegant’ battı, 1800 kişi işsiz kaldı.
Yazılım sektöründede LOGO yazılımdan 32 kişi iş'ten çıkarıldı
Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğüne (İŞKUR) ekim ayında iş için başvuran kişilerin sayısı bir önceki aya göre yüzde 134 arttı.
Koyunlu Halıları’nı üreten Birko Şirketler Gurubu’nun Niğde Organize Sanayi Bölgesi’ndeki fabrikalarında çalışan toplam bin 500 işçiden 400'ü ekonomik kriz nedeniyle işten çıkartıldı
Hamdolsun 41 bin işyeri kapandı..( Yalçın Doğan,[Yalnızca üyeler bağlantıyı görebilirler. ])
Kapısına kilit vurulan İşletmeler:
Adana: Yidaş, Aydız, Arı, Ulaş, Gürteks, Yaprak, Yüksel.
Adıyaman: Gateks, Seryap, Adıyaman Tekstil, Turanlı.
Ankara: Dört El..
Antalya-İsparta: Phaselis, Isparta Mensucat, Antbirlik, Çıraklar.
Bursa: Sönmez Filament, Sayılgan.
Denizli: Abalıoğlu, Göveçlik, Tümteks, Gökhan, Burçe.
Diyarbakır: Akyıl.
Gaziantep: Gidsan, Akkoza, Yıldız, Özka, Kapteks, Akmert, Horozoğlu, Doka, Remteks, Pamuk, Furteks, Ünaldı, Ayteks, Enisteks, Nizip İplik, Aysan, Elyaf, Akmert, İpteks.
İzmir: Çakmak, Pütaş, Çetineller, Güçbirliği, Davas.
İstanbul: Mebal, Aykan, Bilkont, Sirkeci, Kaya, Changir, Kıvanç, Marmara, Örteks, Şahteks, Ayka, Fersah, Ünal.
Edip İplik, 378 kişiyi işten çıkaracak
Maraş: Has, Çimteks, Dokuteks, Gürteks, Has Cevher, Hilal, İşkur, Karacasu, Kurteks, Mariteks, Marmis, Marsan, Matesa, Mem, Narteks, Nazar, Nevres, Arsan.
Kayseri: Hipaş, Birlik, Katartaş, Evsan, Mimotaş, Metaş.
Konya: Ereğli Tekstil.
Malatya: Yerteks.
Niğde: Sarteks.
Dünyada
Fransız otomotiv şirketi Peugeot Citroen, kötüleşen ekonomik krizin Avrupa'da araç satışlarını düşürmesi nedeniyle 2 bin 700 işçiyi çıkarmayı planlıyor.
Romanya'nın başkenti Bükreş'in 60 kilometre kuzeybatısındaki Mioveni bölgesinde bulunan fabrikada üretim 7 Aralık'a kadar durduruldu. Bu sürede 14.400 işçi maaşlarının yüzde 85'ini alacak.
İsveç İşverenler Organizasyonu'nun verilerine göre, önümüzdekigünlerde işsizler topluluğuna 100 bin kişi daha katılacak
.İngiliz HSBC bankası Asya'da 500 kişinin işine son vermeyi planlıyor.
HSBC eylül ayında finansal kriz nedeniyle dünya çapında 1100 kişiyi işten çıkaracağını bildirmişti.
Geçen yıl sonu itibariyle 375 bin kişiyi istihdam eden ABD'li Citigroup da dün daha önce açıkladığı 22 bin kişiye ilaveten 53 bin kişiyi daha işten çıkaracağını kaydetmişti.
Bankaların özellikle şubelerinde işten çıkarmaların yüksek olduğunu açıklayan Altunkaya, "Yaklaşık bir ayda bankalarda 8 bin, perakende sektöründe ise 3 bin kişi işsiz kaldı. Perakendede özellikle mağazalarda çalışan sayısı azaltılıyor. İşten çıkarmalar son olarak inşaata sıçradı. Özellikle konut satışı yapan elemanların işine son veriliyor" dedi.
Dünyanın en büyük kimya şirketi olan BASF, dünya genelinde 80 fabrikasını kapatma kararı aldı. BASF 20 bin kişiyi de işten çıkaracak.
Philips, küresel ekonomik yavaşlama nedeniyle sağlık hizmetleri birimindeki 1.600 kişiyi işten çıkarmayı planladığını açıkladı.

Dünya ve Türkiyedeki gelişmeler bu şekildeydi.Bu gelişmeler ekonomi hakkındaki kaygılarımı arttırıyor.Yıl sonu işsizlik oranı %11-11,50 seviyesinde olabilir.2009 yılı içinde beklentilerimiz pek iç açıcı görünmüyor.

Enflasyon'a bir göz atarsak.Enflasyon oranları durgunlukla doğru orantılı işsizlikle ters orantılı çalışmaktadır.Bu neticede Enflasyonda emtia fiyatlarındaki düşüşe satınalma gücündeki düşüşe hammadde fiyatlarındaki düşüşe paralel bir düşüş olabileceğini düşünüyorum.ÜFE+TÜFE/2

TCMB Yılsonu beklentisi olan 10,42 beklentisine yakın bir sonuç görebiliriz.

Tüm bunlarla beraber Genel Küresel durgunluk İhracat rakamlarımızı da düşürecek,Petrol ve hammadde fiyatlarındaki sert düşüşler ithalat rakamlarımızı da azaltacaktır.Eylül ayı rakamlarında da bu yavaş yavaş hissedilmeye başlanmıştır.Eylülde Cari açık 48,4 milyar dolardan 47 milyara düşürmüştür.Bu rakamın yılsonunda 50 milyar dolar olabileceğini düşünüyorum.

Ekonomideki genel eğlimi dikkate alarak

İMKB'ye göz atarsak,

Yan tarafta İMKB döviz bazlı aylık
grafik mevcut burda dikkati çekmek istediğim şey 1994 ve 2001 krizleriyle endeks 2,0-0,4 dolar bandında yer almıştır.0,40 seviyesine kadar düşüş olacağını düşünmüyorum(Şirket satınalmaları ve özelleştirmeler oldukça yüksek seviyelerde değerlendi)ama 2,0 seviyesini geçemeyen endeks'te 1 dolar seviyesine kadar bir düşüşün olabileceğini düşünüyorum.

Yurtdışında FED faizlerinin sıfıra kadar indirilmesi ve 700 milyar dolarlık paket bile tüketimi canlandırmaya yetmedi. Resesyondaki bir ABD tüm dünya için bir tehdit olacak.Paranın maliyetinin bu kadar düşmesine rağmen halen belli kesimlerin Hükümetten çıkar elde etmeye çalışması ve korkan yatırımcı ve tüketicinin harcamalarını geciktirmesi gelecek dönemde Demoklesin kılıcı gibi sallanmaya devam edecek.

Önümüzdeki dönemde olabilecekleri tahmin etmek istesek;

Yılbaşı,Yerel seçimler,Obama

OYAK-RENAULT: Megane II Sedan, Symbol ve Clio III üretip, bunun yüzde 80’inden fazlasını ihraç eden Oyak Renault, siparişlerdeki azalma yüzünden dünden itibaren üretimini 27 Ocak 2009’a kadar durdurdu.
TOFAŞ: Doblo ile Peugeot, Citroen ve Fiat markaları için Mini Cargo modellerini üreten Tofaş, 27 Aralık-12 Ocak arasında üretimi durduracak.
MERCEDES-BENZ: Aksaray Kamyon Fabrikası işçilerinin bağlı bulunduğu Türk Metal İş Sendikası Aksaray Şube Başkanı Zeki Yongül, fabrikada üretime 5 hafta ara verildiğini söyledi.
FORD: Ford Otomotiv de talep düşüşü nedeniyle üretime 20 Aralık-12 Ocak arasında ara vereceğini açıkladı. Ford Otomotiv’den İMKB’ye yapılan açıklamada ‘Şirketimiz global piyasalardaki olumsuz gelişmeler nedeniyle Kocaeli ve İnönü fabrikalarımızda 20 Aralık’tan 12 Ocak’a kadar araç üretimi yapılmamasını kararlaştırmıştır” denildi.
BOSCH: Üretimi bir hafta durduruyor. Dizel enjeksiyon sistemleri üreten Bosch Sanayi ve Ticaret A.Ş’de de 27 Aralık 2008-2 Ocak 2009 tarihleri arasında üretime ara verilecek.

Kriz nedeniyle yılbaşını da fırsat bilen büyük ölçekli firmalar bir bir üretime ara vermektedir.Bunun yılbaşından sonrada devam edeceği aşikar.

Aynı şekilde işten çıkarmalar da hız kesmeyecek gibi.

Ama ülkemizdeki şirketlerimizin düşünce yapısı o kadar sığ ki bunun bumerang gibi dönüp dolaşıp kendi kafasına vuracağını tahmin edemiyorlar.Bu geçici bir çözümden öteye gitmiyor.

Kredi toplumu olduğumuz için işten çıkarılan bir kişi borcunu geri çevirmekte zorluk çekecek

bu emisyonu düşürecek bankalara yansıyan daralma ancak bankaların birleşmeleriyle çözülecek,

Üretim daha da azalacak,Borsa daha da düşecek,Döviz Türk Lirası karşısında değer kazanacak,İhracatımız azalacak,Tüm bunlar şirket batmalarını arttıracak,kapanan şirketler borcunu ödeyemeyen şirketler dönen çekler,protestolu senetler yaratacak,herkes kemerlerini biraz daha sıkacak.Ama bu sonsuza kadar süremez devlet müdahaleleri istenecek belki savaşlar sabit yatırımlar üretimin cazibesini arttıracak 25-30 dolar seviyesindeki petrol fiyatları üretmenin cazibesini daha da arttıracak..........

Ama tüm bunlar için 2010 yılını beklememiz gerekecek....